X
تبلیغات
دوزیستان ایران و جهان
دلیل ایجاد این وبلاگ بیان اطلاعاتی در مورد دوزیستان ایران و بیان وضیعت کنونی آنها میباشد.

يکي از پديده هاي جالب در بين برخي جانوران وجود چند ريختي رنگي در جعميتهاي مختلف يک گونه مي باشد. اين تنوع رنگي ممکن است به منظور هم رنگي با محيط براي فرار از صياد، نزديک شدن به طعمه يا تعديل تاثير عوامل محيطي در بدن جانور ايجاد شود. يکي از جمعيتهايي که در آن چند ريختي رنگي ديده مي شود قورباغه مردابي مي باشد. در اين تحقيق نمونه هاي قورباغه مردابي از زيستگاههاي متفاوت استان گلستان جمع آوري و در آزمايشگاه از نظر طرح رنگ آميزي بدني مورد بررسي قرار گرفتند و 7 ريخت مختلف در اين گونه شناسايي شد. سپس به کمک نرم افزار SPSS9 فراواني ريختهاي مختلف و رابطه چند ريختي رنگي با جنسيت در اين گونه مورد بررسي قرار گرفت. ريخت 3 نسبت به سايرين فراواني بيشتري نشان داد. همچنين چند ريختي رنگي و جنسيت در قورباغه مردابي مستقل از هم مي باشند.

  دوستان عزیزی که مقاله کامل این پروژه را می خواهند می تواند از طریق ایمل تماس بگیرند
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1391/01/17ساعت 11:10  توسط علیرضا پسرک لو  | 

مطالعه و بررسي مراحل جنيني و دگرديسي در قورباغه جنگلي (Rana macrocnemis pesudodalmatina) در استان گلستان (مينودشت)

نظر به اهميت دوزيستان در مطالعات زيستي، در اين تحقيق به بررسي مراحل جنيني قورباغه جنگلي ساکن استان گلستان (مينودشت) در محيط آکواريوم پرداختيم. مشاهدات انجام شده نشان داد که در روز اول، تخم بصورت تک سلولي؛ سه ساعت پس از نخستين نمونه برداري، تخم در مرحله دو سلولي؛ چهار ساعت پس از مشاهده تخم دو سلولي، تخم ها در مرحله چهار سلولي، پنج ساعت بعد، جنين در مرحله گاسترولاسيون و شش ساعت پس از آغاز گاسترولاسيون جنين در اوايل نورولاسيون قرار گرفته بود. هشت ساعت پس از آن، چين هاي عصبي بسته شد و جنين شروع به دراز شدن کرد و جوانه دمي قابل مشاهده شد. نه ساعت پس از آغاز ظهور جوانه دمي، چاله بويايي در ناحيه سر لارو قابل تشخيص شده بود. در روز چهارم دم شروع به راست و پس از آن شفاف شدن مي كند و در روز پنجم اين روند ادامه مي يابد. در روز ششم آبشش هاي خارجي قابل مشاهده مي گردد. نمونه برداري که ساعت 10:30 روز هشتم انجام شد نشان داد که آبشش خارجي تحليل رفته است. از روز نهم الي روز شانزدهم پرورشف لاروها تنها در حال بزرگ شدن هستند. تا اين که در اواخر روز شانزدهم جوانه اندام حرکتي عقبي جنين ظهور خود را آغاز مي كند تا روز بيست و دوم رشد خود را کامل مي كند. شکل گيري اندام حرکتي جلويي از روز بيست پنجم شروع و در روز سي و پنجم کامل مي شود. هم زمان تحليل رفتن دم نمود بارزتري به خود مي گيرد تا اينکه در روز هفتاد و سوم قورباغه با دم جذب شده مشاهده مي شود. اين مراحل تقريبا 73 روز طول كشيد.

كليد واژه: قورباغه جنگلي، مينودشت، دگرديسي، شرايط آكواريومي، مراحل جنيني و لاروي

دوستانی که خواهان اصل مقاله هستند از طریق ایمیل تماس بگیرند

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1391/01/16ساعت 12:43  توسط علیرضا پسرک لو  | 

شاخه ای از جانور شناسی که به مطالعۀ خزندگان می پردازد، هرپتولوژي نامیده می­شود، البته مطالعات دوزیستان را بایستی آمفي بيولوژي نامید. در عین حال هرپتولوژی در حال حاضر مطالعۀ خزندگان و دوزیستان را توأمان شامل می شود. آمفي بين یک لغت یونانی است که از دو کلمۀ آمفي به معنی دو (Both) و بيوس به معنی حیات (Life) تشکیل شده است. در حقیقت آمفی بین به معنای توانایی زندگی کردن در دو محیط خشکی و آب می باشد.

دوزیستان به عنوان رده انتقالی از دریا به خشکی محسوب می شوند، این گروه جانوری در دورۀ دونین (395 میلیون سال پیش) به ظهور نهایی خود رسیدند. این جانوران، که از نظر رده بندی ما بین ماهی ها و خزندگان قرار دارند، در آغاز از برکه ای به برکه دیگر می خزیدند و در نهایت جعمیت­های زمینی را به وجود آوردند.  معمولاً دارای اندام حرکتی زوج هستند، دارای پنج انگشت که باله ها و پرده های میانی آنها فاقد اشعه استخوانی است. دوزیستان امروزی در زیر رده لیس آمفی بیا قرار     می­گیرند که در سه راستۀ دوزیستان بدون دست و پا، دوزیستان دم دار و دوزیستان بی دم قرار     طیقه­بندی می شوند. دوزیستان در حال حاضر 6347 گونه و 59 خانواده را شامل می شوند و تقریباً در همه جای زمین حضور دارند، هر چند که با نزدیک شدن به قطب ها از پراکنش آنها کاسته می­شود. این جانوران معمولاًًً در کنار رودخانه ها، مرداب ها، نواحی باتلاقی، دشت ها، دره ها، در درون     آب­های روان و راکد، چمن زار ها و در بین برگ های درختان دیده می شوند. یک گونه در زیستگاه خود با گونه های همنوع تشکیل گروه های ویژه را می دهد و هرگز به طور کامل تمام ناحیه توزیع جغرافیایی خود را اشغال نمی کند.

از عواملی که در انتخاب یک منطقه به عنوان زیستگاه توسط دوزیستان می­تواند تأثیر گذار باشد، دما و رطوبت محیط در آن منطقه است. دما بر روی حرکات دوزیستان تأثیر مستقیم دارد و رطوبت مانع از خشک شدن بدن دوزیستان می شود. با وجود علاقه زیاد دوزیستان به محیط های آبی، دوزیستان هیچ گاه آب نمی نوشند. امروزه جمعیت دوزیستان در جهان رو به کاهش است. و طبق فهرست اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) 25% دوزیستان ایران در خطر انقراض قرار دارند. اتحادیه جهانی حفاظت همچنين دو گونه از دوزیستان ایران را در فهرست جانوران آسیب پذیر قرار داده است. این دو گونه عبارت اند از: سمندر ایرانی (Paradactylodon persicus) و سمندر غارزی (Paradactylodon grganensis). همچنین بر اساس قوانین ملی دو گونه مورد حمایت قرار گرفته­اند، که عبارت اند از: سمندر ایرانی (Paradactylod Persicus) و قورباغة جنگلی (Rana macrocnemis pesudodalmatina).

بنابراین مطالعه و تحقیق در رابطه با دوزیستان در کشور و تلاش برای حفظ گونه های بومی ضروری است. در همین راستا مطالعاتی را که بر روی یکی از زیباترین قورباغه های ایران یعنی  قورباغه جنگلی انجام داده ام را ارائه می دهم امید است که بتواند کمکی به حفظ این قورباغه قهوه ای زیبا بنماید.

دربین سه راسته از دوزیستان که امروزه در جهان وجود دارند، دوزیستان بی دم (قورباغه ها و       وزغ ها) معروف ترین و شاید شناخته شده ترین آنها هستند. قورباغه ها نه تنها از نظر تعداد گونه بیشترین تنوع را در بین دوزیستان در جهان دارا هستند، بلکه از نظر پراکنش جغرافیایی نیز نسبت به دم داران و دوزیستان بدون دست و پا، گسترده ترند ]شکل1، 2 و 3 [آنها در همۀ زیستگاه ها از کنار دریا تا کوه های بلند و از جلگه ها تا بیابان های خشک پراکنده شده اند. این در حالی است که بیش از 80% از گونه های دوزیستان بی دم در جنگل های بارانی استوایی زیست می کنند.

شکل1، رنگ سبز بیانگر پراکنش دوزیستان بی دم در جهان

شکل2، رنگ سبز بیانگر پراکنش دوزیستان بدون دست و پا در جهان

شکل3، رنگ سبز بیانگر پراکنش دوزیستان دم دار در جهان

بی دمان اولین مهره دارانی بودند که قبل از پرندگان آواز خواندند. دوزیستان بی دم تفاوت های زیادی را نسبت به سمندر های آبی و سمندر ها به نمایش گذارده اند. از این میان می توان به، از بین رفتن دم، کسب سبک حرکتی جدید توسط آنها و آواز خواندن با صدای بلند اشاره کرد. لازم به ذکر است که، توانایی پرش و حرکت تیپیک بی دمان در بعضی از گونه ها مانند انواع وزغ ها کاهش یافته است. دم در بی دمان تنها در مرحلۀ لاروی مشاهده می شود و طی دگردیسی شروع به جذب شدن کرده و بالاخره در حالت بلوغ بطور کامل از بین می رود.

قورباغه ها و وزغ ها از نظر آفرینش از سمندر ها و دوزیستان بدون دست و پا متفاوت اند. قورباغه ها دارای یک مهرۀ گردنی، هفت مهرۀ پشتی و یک مهرۀ خاجی هستند. سبک آرایش مهره ای و کم شدن تعداد آنها موجب شده است که، بدن قورباغه ها و وزغ ها نیرومندتر و کوتاه­تر از سایر دوزیستان شود. در مقایسه سمندر ها بیش از 100 و دوزیستان بدون دست و پا بالای 300 مهره دارند.

بیشتر گونه ها در دوزیستان بی دم از طریق لقاح خارجی تکثیر می یابند. گونه­های دوزیستان   بی دم ممکن است در اندازه های بسیار مختلف دیده شوند. گونۀ Eleutherodactylus limbatus که در کوبا زیست می کند، با تنها يك سانتیمتر طول، شاید کوچکترین بی دم دنیا باشد. و قورباغه Conrana goliath که در رودخانه های غرب آفریقا ساکن است، با وزن 3/3 کیلوگرم بزرگترین بی دم دنیا است.

قورباغه­های خانواده رانا یا همان قورباغه های حقیقی، در سراسر جهان با 44 جنس و 746 گونه توزیع شده اند، آنها سومین خانواده بزرگ بی دمان را تشکیل می دهند. بیشترین تنوع این قورباغه ها در آفریقا مشاهده می شود. این خانواده دارای پوستی نرم و بعضاً زگیل­دار هستند، مردمک چشم آنها بیضوی یا افقی می باشد. اسکلت در این خانواده برای جهیدن اصلاح شده است، زبان در آنها بصورت دو شاخه ای بوده و کیسۀ صوتی در نر ها توسعه پیدا کرده است. در فصل تولید مثل انگشت شصت اندام جلویی در نرها ورم می کند (پینۀ جنسی) که در عمل آمپلکسوس سینه ای (جفت­گیری) اهمیت زیادی دارد. از اين خانواده در ایران جنس یوفلیکتیس با یک گونه و جنس رانا با سه گونه دیده      می­شود. این قورباغه ها عموماً در کنار آب های شیرین زیست می کنند.

 

 

 

 

 

 

 

در اینجا گونه های موجود در ایران را با شکل نشان می دهیم

 

«جنس یوفلیکتیس»

1- Euphlyctis cyanophlyctis Schneider, 1799

اسم انگلیسی:  Skittering frog

اسم فارسی: قورباغۀ بلوچی

شکل4، قورباغۀ مردابی بلوچی Euphlyctis cynophlyctis (عکس از اینترنت)

 

«جنس رانا»

1-Rana ridibunda ridibunda Pallas, 1771

اسم انگلیسی: frog Marsh frog or Laughing

اسم فارسی: قورباغه مردابی

محل پیدایش تیپ: روسیه، ساحل شمالی دریای خزر

شکل5، قورباغۀ مردابی Rana ridibunda (عکس از نگارنده)

2- Rana camerani Boulenger, 1886

اسم انگلیسی: Banded frog = Transcaucasian frog

اسم فارسی: قورباغۀ راه راه = قفقاری

محل پیدایش تیپ: دریای Tabizhuri و Achalkalki

شکل6، قورباغه قفقازی Rana camerani (منبع عکس: معصومه نجیب­زاده)

در این قسمت و قبل از معرفی قورباغه جنگلی به عنوان سومین گونه از جس رانا در ایران، ضروری است مختصری در مورد قورباغه های قهوه ای و پراکنش آنها صحبت شود. اکثر گونه های دوزیستان بی دم که در منطقه پالئارکتیک غربی زیست می کنند، از جعمیت های زیر جنس رانا بوده و قورباغه قهوه ای نامیده می­شوند. این گونه ها به طور قابل ملاحظه ای خشکی زی هستند. ولی مرحله لاروی را در آب سپری می­کنند.

قورباغه­های قهوه­ای دارای تنوع بالایی هستند و به دو شکلmacrocnemis   و camerani در بخش هایی از رشته کوه های آناتولی در ترکیه، قفقاز و شمال ایران گسترده شده اند. این گونه ها در شمال و شرق قفقاز، غرب و شمال آناتولی در ترکیه و همچنین در شمال ایران پراکنده هستند.

4-Rana macrocnemis

4a- Rana macrocnemis macrocnemis, Boulenger, 1885

4b- Rana m.pesudodalmatina, Eiselt & Schmidtler, 1971

4c- Rana m.tavasenesis, Baran & Atatur, 1986

اسم انگلیسی:Jungle frog

اسم فارسی: قورباغۀ جنگلی

محل پیدایش تیپ: Bursa، آسیای صغیر

      سال ها این گونه را به همراه قورباغه ماورای قفقازی به عنوان یک گونه (رانا ماكروكنيميس)           می­شناختند. در صورتی که گونه قفقازی دارای پاهای کوتاه و پوزه ای تیز است ولی                                   R. macrocnemis پاهای بلند و پوزه ای لب گرد دارد. امروزه این دو گونه کاملاﹰ از هم جدا در نظر گرفته می شوند.Rana.m.tavasensis که یکی از زیرگونه های Rana macrocnemis  می­باشد، فقط از یک جویبار در رشته کوه های آک داگ واقع در جنوب ترکیه گزارش شده است.

اینک به توصیف قورباغة جنگلی که یکی دیگر از زیرگونه های Rana macrocnemis بوده و در شمال ایران پراکنش دارد، می پردازیم.

4b- Rana macrocnemis pesudodalmatina, Eiselt & Schmidteler, 1971

اسم انگلیسی:

Iranian long legged wood frog یا Iranian near eastern Brown frog

اسم فارسی: قورباغه جنگلی، قورباغه جنگلی پادراز ایرانی

محل پیدایش تیپ: روستای ویسر، جنوب شرقی چالوس، استان مازندران، ایران، ارتفاع 1150 متری.

شکل7، قورباغۀ جنگلی Rana macrocnemis pesudodalmatina (منبع عکس: پایان­ نامه کارشناسی ارشد)

توصیف: قورباغه جنگلی دارای تركیب بدنی ظریف، پوست صاف، چین های طرفی پشتی نازك و سر كوتاه (كوچك) می باشد، فاصله سوراخ های بینی از شكاف دهان كوچكتر از فاصله بین        سوراخ های بینی است. سفیدی لب فوقانی نازك و كوتاه است و به تیزی پوزه نمی رسد. نقاط یا   لكه­های پشتی نامشخص بوده و فاقد نوار روشن مهره ای است، پهلو ها خیلی كم خالدار، قسمت زیرین مایل به سفید، گلو و ناحیه سینه ای سخت و قهوه ای-مرمری ظریف می باشد. ارتفاع محل زیست این گونه از زیر سطح دریا تا حدود 1700 متری در ییلاق سراسی (حدود 45 كیلومتری جنوب شرقی خلخال) گزارش شده است.

انتشار جغرافیایی:

این قورباغه زیبا و قهوه ای پر رنگ در جنگل های هیرکانی مرطوب شمال، زیست می­کند. این گونه مخصوص مناطق شمالی ایران بوده و در سایر نقاط ایران و كشورهای دیگر پراكندگی ندارد و تاکنون از شیب­های شمالی و شمال غربی و رشته كوه­های تالش و البرز در استان­های گیلان، مازندران، گلستان و قسمت های كوچكی از استان اردبیل گزارش شده است.

 این گونه در ایران، از آمل، روشن کوه، محمودآباد، ساری، نوشهر، پارک سی سنگان، چالوس، پارک نور، انزلی، اسالم، خلخال، جوکندان، ییلاق سراسی، گرگان، علی آباد و مینودشت گزارش شده است. مطالعات ما همچنین نشان می دهد که قورباغۀ جنگلی بر خلاف دیگر قورباغه ها زمان کمتری را در آب سپری می­کند. این گونۀ زیبا معمولاً در درون یا فاصله یك تا دو متر دورتر از آبی كه از كف جنگل جاری است مشاهده می شود ]شكل های 8 و 9 .[البته این گونه در اواخر زمستان و اوایل بهار کمتر در كف جنگل رویت شد. به عبارت دیگر مدت زمانی را که این گونه در آب سپری می­کند بیشتر از مدت زمانی است که در خشکی می­گذراند. این گونه در اکثر موارد در دره هایی كه در آن آب جریان دارد (در آب یا نزدیك آب) در برخی موارد در زیر برگ ها و تنه­ی درختان افتاده در آب، مشاهده می شود. ]شکل10[. این در حالی است که این گونه در پاییز و زمستان بیشتر وقت خود را در کف جنگل، در زیر برگ­ها و یا تنه­ی درختان که به زمین افتاده­اند، در حال استراحت بوده یا در حال حرکت در کف جنگل قابل مشاهده است. این قورباغۀ قهوه ای زیبا در فصل تابستان با وجود تلاش های فراوان مشاهده نشد. قورباغه جنگلی در كنار گونه دیگری از جنس رانا به نام قورباغۀ مردابی زیست می­كند. ولی از نظر پراكنش و تعداد از قورباغۀ مردابی بسیار کمتر است. با سه مرحله بررسی كه در ماه های آذر، اسفند و مرداد صورت گرفت مشخص شد که، فعالیت قورباغۀ جنگلی در دمای بین 11 تا 18 درجه سانتیگراد در محل های مورد مطالعه افزایش می­یابد ولی در دمای بالاتر از 23 درجه سانیگراد بشدت كاهش پیدا می­کند ]جدول شمارۀ1 [.

شکل8، برکۀ جالیر یکی از زیستگاه های قورباغه جنگلی در مینودشت

شکل9، قورباغۀ جنگلی در زیستگاه تاریک دره (محمدآباد-مینودشت)

شکل10، محل های اختفای قورباغۀ جنگلی در تاریک دره (محمدآباد-مینودشت)

 

 

دما       مجموع      قورباغه مردابی   قورباغه جنگلی

آبان-آذر

17          100              90                    10        

اسفند-فروردین

18         100               88                    12         

تیر-مرداد

25        100               100                    0          

جدول شمارۀ1، نسبت مشاهده قورباغۀ جنگلی و مردابی در سطح جنگل های مینودشت در طول روز

قورباغۀ جنگلی این توانایی را دارد که محل زیست خود را از ارتفاع زیر سطح دریا تا ارتفاعات بیش از 1500 متری گسترش دهد. بیان شده است که این گونه نواحی مرطوب و خنک را برای زیست ترجیح می دهد. برای مثال وجود این قورباغه در غار شیرآباد[1] گزارش شده است.

مطالعات نشان می دهد، اکثر دوزیستان اوائل بهار را صرف فعالیت های تولید مثلی می کنند. بلوچ و کمی در کتاب دوزیستان ایران (1373) بیان می دارند که، «فصل تولید مثل حدوداً اوایل بهار است. اما این زمان در گونه های مختلف متغییر است». بعلاوه، دورۀ فصول تولید مثلی نیز بسیار متغیر است، این امکان وجود دارد که تمام افراد یک گونه در یک زمان و فقط به مدت یک دورۀ کوتاه وارد برکه­ها یا آبگیرها به منظور تولید مثل شوند. و یا به طور پراکنده به برکه های مختلف رفته و مدتی در آنجا باقی بمانند. در حالت اخیر فصل تولید مثلی ممکن است بیش از دو یا سه ماه به طول بینجامد. تحقیقات ما در پروژۀ حاضر ضمن تصدیق مطالب ذکر شده در بالا، نشان داد که قورباغۀ جنگلی در پاییز و زمستان نسبت به سایر مواقع فعالیت زیادتری از خود نشان می­دهد. دکتر کمی در گفتگو حضوری با بنده بیان داشت که این گونه را در بهمن ماه در عین آمپلکسوس مشاهده کرده است البته این مشاهده در مطالعات صورت گرفته توسط ابراهیمی و همکاران نیز بیان شده است. این در حالی است که، مشاهده این گونه در اواخر بهار و تابستان برای ما در منطقۀ مورد مطالعه بسیار سخت و شاید غیر ممکن شده بود و تنها چند عدد از آنها در ریر برگ های پوسیده در کف جنگل مشاهده شد. به این ترتیب می توان چنین بیان داشت که، این گونه در فصل تولید مثل بیشتر در درون و نزدیک آب مشاهده می شود و در سایر اوقات علاقۀ زیادی برای شنا در آب ندارد ]شکل11 [.

شکل11، مشاهده قورباغۀ جنگلی در آب در اسفند ماه. منطقۀ دره تاریک (محمدآباد-مینودشت)

همچنین ما با مطالعات میدانی خود توده های تخم این قورباغه را در اسفند ماه مشاهده کردیم تخم های قورباغۀ جنگلی به صورت توده ای در كف آب های راکد و یا بخش نسبتاً آرام آب های جاری یافت می شود ]شکل12، 13[ که به واسطه ای ژله ای که تخم های اغلب بی دمان را در بر   می­گیرد، به راحتی قابل تشخیص است ]شکل14 [. با این مشاهده می توان دریافت که قورباغۀ جنگلی نسبت به گونۀ دیگر جنس رانا به نام قورباغۀ مردابی (Rana ridibunda) که با تعداد بسیار بیشتری نسبت به قورباغۀ جنگلی در منطقۀ مورد مطالعه زیست می­کند، در حدود یک ماه زودتر فعالیت   تولید­مثلی خود را آغاز می کند، بنابراین جدایی زمانی بین تولید مثل این دو گونه وجود دارد.

شکل12، توده تخم قورباغۀ جنگلی در زیستگاه تاریک دره (محمدآباد-مینودشت)

شکل13، شکل قرار گرفتن توده تخم در کف آب (زیستگاه قورباغه جنگلی محمدآباد-مینودشت)

شکل14، ماده ژله ای شکل که تخم ها را در بر گرفت (زیستگاه قورباغه جنگلی محمدآباد-مینودشت)

این رویداد با توجه به توضیحات فوق ممکن است ناشی از توانایی بیشتر این گونه برای تحمل سرما باشد. زیستگاه های این گونه در منطقۀ مورد مطالعه، کف دره ها و یا هر نقطه از جنگل که در نزدیک آن بتوان آب یافت و عموماً دور از نور خورشید می باشد. البته باید خاطرنشان کرد که قورباغه جنگلی در روز فعالیت بیشتری از خود نشان می­دهد. از آنجا که کمبود نور در فصل زمستان اثری مضاعف به جا می گذارد، می­توان چنین نتیجه گرفت که فعالیت تولید مثل در این گونه با نور کم و درجه حرارت پایین سازش یافته است. لازم به ذکر است که لارو های این گونه در زیستگاه طبیعی معمولاً در حاشیۀ برکه ها و عموماً قسمت هایی که در معرض نور قرار دارند تجمع می یابند. که این دقیقاﹰ عکس حالتی است که ما در محیط آکواریومی مشاهده کردیم ]شکل های 15، 16 و 17[.

شکل15، تجمع لارو های قورباغۀ جنگلی در حاشیۀ برکۀ جالیر مینودشت

شکل16، تجمع لارو های قورباغۀ جنگلی در حاشیۀ برکۀ جالیر مینودشت

شکل17، تجمع لارو ها در در حاشیۀ آفتاب گیر برکه جالیر

با این حال، این بخش از مطالب اخیر به اکولوژی در دوزیستان مربوط می شود و هر گونه اظهار نظر در این رابطه نیازمند مطالعات دقیق اکولوژیکی است. در تحقیق حاضر تنها مشاهدات ثبت شده اند و تمرکز بر روی فعالیت تولید مثلی در این گونه بوده است و نه مطالعات اکولوژیکی. همچنین نتایج حاصل از مطالعات ما نشان می دهد که، قورباغۀ جنگلی تخم های خود را در درون گودال های دارای آبی که به طور فصلی در زمستان در کف جنگل وجود دارند می­گذارد. از آنجا که این گودال ها در طول فصل بهار به تدریج خشک می­شوند، موجبات نابودی لاروهای در حال نمو را فراهم می­کنند. بنابراین یک دلیل برای این سازش می­تواند این باشد که، قورباغۀ جنگلی برای آنکه شانس بقای لاروهای خود را افزایش دهد، خود را با سرمای زمستان وفق داده است. آنچنان که در بالا به آن اشاره شد، در مطالعات حاضر تخم های لقاح یافتۀ قورباغۀ جنگلی در اسفند ماه مشاهده شد. با این حال فعالیت تولید مثلی در دوزیستان به واسطۀ تغییرات آب و هوایی و مختلف بسیار متنوع است. برای مثال، بر اساس اطلاعات بدست آمدۀ قبلی تخم ریزی در قورباغۀ مردابی در فروردین و اردیبهشت صورت می­گیرد. بررسی منابع در مورد اطلاعات به دست آمده دربارۀ تخم در دوزیستان بیان می دارد که، دوزیستان از نظر تعداد تخم و مکان های مورد علاقه جهت تخم ریزی با هم متفاوت هستند، دوزیستان بی دم تخم های خود را در آب و معمولاً در آب های کم عمق و راکد می گذارند. 80% دوزیستان  بی دم در آب تخم ریزی می کنند. معاشقه و رفتار های آمپلکسوس و همچنین شیوه تخم ریزی و نوع توده­های تخم در دوزیستان متفاوت است، تخم ها در وزغ به صورت رشته ای گذارده می­شوند و تخم ریزی در برخی دیگر از  گونه ها به طور منفرد و تک تک صورت می­گیرد. از طرفی تخم بیشتر سمندرها توسط ساقه ای به بعضی از اجسام می چسبد. همچنین تخم قورباغۀ جنگلی به صورت توده ای در كف آبی كه در جنگل ثابت است و یا در بخش نسبتاﹰ آرام آب جاری در كف جنگل دیده شد. تخم های دوزیستان پس از خارج شدن از تخمدان و قرار گرفتن در آب تا حدی آب جذب می کند که گاهی اوقات تودۀ تخم از قورباغه ای که آن را گذاشته است نیز بزرگتر می شود. دلیل این اتفاق آن است که بافت ژله ای از جنس کربوهیدرات که اطراف تخم ها را می پوشاند توانایی بالای در جذب آب دارد. از نظر تعداد تخم های گذارده شده نیز بین گونه های مختلف دوزیستان تفاوت وجود دارد، قورباغۀ Sminthillus تنها یک تخم می گذارد. بعضی از سمندرهای خشکی زی در دوره تولیدمثل حدود 300 تخم می گذارند و قورباغه های کوچک و برخی از قورباغه های درختی تا1000عدد تخم می گذارند. قورباغۀ مردابی تا 12000 تخم نیز می گذارد. در تحقیقی جداگانه بیان شد که، متوسط تعداد تخم در قورباغۀ جنگلی در زرین گل علی آباد کتول در حدود 990 و وزن تقریبی توده های تخم در حدود 438 گرم می باشد. ما از مطالعات صورت گرفته در پروژۀ حاضر دریافتیم که قورباغۀ جنگلی تخم های خود را به صورت توده ای می­گذارد و متوسط تخم ها در منطقۀ مورد مطالعه 803 تخم با وزن تقریبی75/70 گرم می باشد. نتیجه حاصل شده در این تحقیق از نظر تعداد تخم تا حدودی با نتایج به دست آمدۀ توسط باباکردی (1385) مطابقت دارد ولی اختلاف زیادی بین متوسط وزن بدست آمده توسط ایشان با عدد به دست آمده در این تحقیق وجود دارد که می بایست دلایل احتمالی آن را بررسی کرد. نخستین توجیه می تواند این باشد که توده های تخم در منطقۀ مورد مطالعۀ ما از نظر تعداد تخم نسبت به توده های تخم در زرین گل کمتر بوده اند، زیرا متوسط تخم ها در پروژۀ حاضر 803 می­باشد در حالی که باباکردی متوسط تخم را در منطقۀ مورد مطالعۀ خود 990 اعلام کرده اند. این اتفاق ممکن است کاملاً تصادفی باشد و یا تحت تأثیر زمستان بسیار سرد و یخبندان های سال 1386 (در محل مورد مطالعۀ) قرار گرفته باشد. دومین توجیه را برای بروز این اختلاف می­توان این طور بیان کرد که، توده های تخمی که توسط باباکردی مورد مطالعه قرار گرفته اند احتمالاً آب بیشتری نسبت به توده­های تخم مورد مطالعۀ ما جذب کرده­اند. به عبارت ديگر در هر مطالعه زمان نمونه برداري و زمان تخم ريزي يکسان نبوده است. برای مثال ممکن است در مطالعه باباکردي، تخم ريزي چندين روز پيش انجام شده و تخم ها آب زيادتر جذب کرده اند و در مورد اين مطالعه زمان کمتري از تخم ريزي گذشته است. بنابراین بهتر است در هنگام وزن کردن توده های تخم مرحله جنيني نيز مشخص شود در اين صورت مشکل به راحتي حل مي­شود و همه مي توانند در يک زمان مشخص وزن را به دست آورند. و بالاخره سومین دلیل برای بروز چنین اختلافی ممکن است ناشی از اشتباه در محاسبه داده­ها رخ داده باشد. در پایان ذکر این مطلب الزامی است که تعداد این قورباغه زیبا و بومی ایران به شدت در حال کاهش است. من با تجربیاتی که در این تحقیق به دست آوردم، دریافتم که چند دلیل ممکن است باعث کاهش تعداد این قورباغه شده باشد که به دو نمونه مهم آن اشاره خواهم کرد، امید است مسولین محیط زیست از همین امروز عزمی راسخ­تر را برای حفظ این گونه از خود نشان دهند که مطمناً فردا خیلی دیر است.

1-                 وجود دام در جنگل یکی از عوامل اصلی تهدید برای بقای این گونه می باشد. زیرا صحبان دام برای ساختن آبشخورگاه برای دام های خود در جنگل زیستگاه و چه بسا تخم های این قورباغه ها را نابود می کند. به این ترتیب حضور دام در جنگل علاوه بر نابودی جنگل­ها، تهدیدی جدی برای گونه­های زیستی نیز محسوب    می­شوند.

2-                 تغییرات آب و هوایی و تخریب جنگل ها باعث شده میزان بارندگی بخصوص در شرق دریا به شدت کاهش یابد، که خود باعث خشک شدن آبگیرهای فصلی در جنگل­های شمال که به عنوان زیستگاه و محل تولید مثل این جانوران محسوب می­شوند، شده است و این خود بقای این گونه را با چالشی جدی روبه رو می کند.



2- غاری در شهر خانببین استان گلستان، در 55 کیلومتری گرگان

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1391/01/16ساعت 11:44  توسط علیرضا پسرک لو  | 

در اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم زیست شناسی به عنوان یک علم مطرح گردید، از همان دوره دوزیستان همواره نقش مهمی در تحقیقات زیست شناسی داشته و دارند. تا به امروز دانشمندان زیادی در جهان به مطالعۀ دوزیستان پرداخته اند. ایران در میان چهار منطقۀ مهم جغرافیایی واقع شده است، که شامل سرزمین های پیرامون دریای سیاه، آسیای مرکزی، شبه قاره هند و عربستان می شود. از دیدگاه جغرافيای جانوری ایران در منطقۀ پالئارکتیک (Palearctic) قرار گرفته است و از آنجا که با دو قلمرو جانوری اورینتال (Oriental ) و تا حدود کمی با قلمرو اتیوپین (Ethiopian or Afrotropical ) نیز در ارتباط می باشد، از نظر فون جانوری بسیار غنی است. به همین دلیل همواره مورد توجه جانورشناسان مختلف از سراسر دنیا بوده است.

در نیمه دوم قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم محققین مختلفی دوزیستان ایران را مورد مطالعه قرار دادند، در این بخش برخی از این مطالعات را معرفی خواهیم کرد.

Cope در سال 1862 سمندر crocatus Neurergus را در ایران و عراق و به عنوان یک گونۀ جدید معرفی کرد.

Nesterov در سال 1916 سه گونۀ از دوزیستان دم دار را از کردستان ایران و عراق گزارش کرد.

Schmhidt در سال 1952 برای اولین بار دو گونه از سمندر و وزغ را در لرستان گزارش داد.

Anderson در سال 1957 با سفر به ایران مجموعه ای از دوزیستان و خزندگان را از تمام نواحی ایران جمع آوری کرد، که اکنون در موزه تاریخ طبیعی شیکاگو نگه داری می شود.

Tuck در سال 1977 مطالبی راجع به دوزیستان و خزندگان در معرض خطر ایران تهیه کرد.

Andren و Nilson در سال 1981 مقاله ای را در خصوص دوزیستان و خزندگان پارک ملی کویر به چاپ رساندند، که در آن از نوعی وزغ به عنوان گونۀ مخصوص ایران نام برده شده است.

Minton و Adler و Leviton و Anderson در سال 1992 کتابی را تحت عنوان         Handbook to Middle East Amphibian and reptiles در مورد دوزیستان عراق، کویت، شرق عربستان و جنوب غربی ایران منتشر کردند.

همچنین محققین داخلی نیز بر روی دوزیستان در ایران مطالعاتی داشته اند که به برخی از آنها اشاره خواهد شد:

-مينو علايي در سال1364، در پايان نامه کارشناسي ارشد خود، گونه هاي مختلف از قورباغه هاي ايران را مطالعه کرده است .

-در سال 1370کمي در پروژه (کارشناسي ارشد) مطالعاتي روي دوزيستان ترکمن صحرا و دشت گرگان انجام داد، در این مطالعات سه گونه دوزيست از این مناطق را گزارش نمود،که هر سه گونه متعلق به راسته دوزيستان بدون دم مي باشند.

-بلوچ و کمی در سال 1373 کتابی تحت عنوان دوزیستان ایران به چاپ رساندند، که این کتاب در سال 1385 تجدید چاپ شده است.

-کمی در سال 1376 دوزیستان و خزندگان پارک ملی گلستان را مورد مطالعه قرار داد.

-نعمتي در سال 1377 در پايان نامه کارشناسي ارشد خود، براساس مطالعات مورفولوژيکي، کاريولوژيکي و بيومتري به شناسایی دوزيستان بي دم شمال خراسان پرداخت. وي بر اساس این مطالعات نشان داد که، قورباغه ‌هاي جمع‌آوري شده متعلق به گونۀRana ridibunda  و وزغ هاي جمع‌آوري شده، متعلق به گونۀ Bufo viridis مي‌باشند.

-مولوی دامنابی در سال 1379 در پایان نامه کارشناسی ارشد خود به مطالعۀ بیوسیتماتیکی و مطالعۀ     مقایسه ای گونه های جنس رانا در ایران پرداخته است.

-کمی و همکارانش در سال 1381 به بررسی صفات مورفومتریک، رابطه طول و وزن با نسبت جنسی در قورباغۀ جنگلی Rana macrocnemis pseudodalmatina در استان گلستان پرداختند.

-فخارزاده جهرمي و دیگران در سال 1381 به بررسي کاريولوژيکي دوزيستان بي دم مناطقي از شمال و شرق استان خراسان پرداختند. در اين مطالعات بيان شد که، همه قورباغه ها و وزغ هاي جمع آوري شده از مناطق مورد مطالعه به ترتيب از گونهridibunda  Rana و Bufo viridis مي باشند..

-كمي و ابراهيمي در سال 1383 به مطالعة ريزساختار هاي سطحي دهان لارو قورباغة جنگلي با استفاده از ميكروسكوپ الكتروني نگاره پرداختند.

-مومنی و زحمتکش در سال 1383 امکان تکثیر و پرورش گونه Rana ribibunda را در تالاب انزلی مورد مطالعه قرار دادند.

-میرزاجانی و دیگران در سال 1385 رشد لارو قورباغۀ مردابی و برآورد جعمیت این گونۀ را در تالاب انزلی مورد مطالعه قرار دادند.

-باباکردی در سال 1385 در پایان نامه کارشناسی ارشد خود به مطالعه و بررسی تخم و مراحل لاروی قورباغهء جنگلی (Rana macrocnemis pesudodalmatina) در استان گلستان (علی آباد) پرداخت.

-رضایی در سال 1386 در پایان نامه کارشناسی ارشد خود، دوزیستان بی دم در استان مازندران را از نظر بیوسیستماتیکی مورد مطالعه قرار داد..

-اشکاوندی در سال 1386 در پایان نامه کارشناسی ارشد خود دوگونه قورباغة مردابی و وزغ سبز را در استان لرستان به روش اسكلتوكرونولوژي (Skeletochronology ) تعیین سن کرد.

- پسرکلو و همکاران در سال 1387 به مطالعه مراحل جنینی و دگردیسی در قورباغه جنگلی پرداختند که در مجله علوم دانشگاه اصفهان به چاپ رسیده است.

- پسرکلو و همکاران در سال 1387 به مطالعه پلی مورفیسم (چند ریختی) در قورباغه مردابی پرداختند که در مجله زیست شناسی ایران چاپ خواهد شد.

-پسرکلو و همکاران در سال 1388 به مطالعه ریست شناسی تولید مثل در قورباغه جنگلی پرداخته اند که در پایان نامه کارشناسی ارشد خود به آن اشاره کرده است.

 

زیستگاه (Habitat) دوزیستان

دوزیستان تقریباً در همه جای زمین حضور دارند، هر چند که با نزدیک شدن به قطب ها از پراکنش آنها کاسته می شود. این جانوران معمولاًًً در کنار رودخانه ها، مرداب ها، نواحی باتلاقی، دشت ها، دره ها، در درون آب های روان و راکد، چمن زار ها و در بین برگ های درختان دیده می شوند. محیط و تأثیر آن بر روی جانوران همیشه به عنوان یک عامل خارجی موثر بر تنوع جعمیت ها مطرح بوده است. یک گونه در زیستگاه خود با گونه های همنوع تشکیل گروه های ویژه را می دهد و هرگز به طور کامل تمام ناحیه توزیع جغرافیایی خود را اشغال نمی­کند. از عواملی که در انتخاب یک منطقه به عنوان زیستگاه توسط دوزیستان می تواند تأثیر گذار باشد، دما و رطوبت محیط در آن منطقه است. دما بر روی حرکات دوزیستان تأثیر مستقیم دارد و رطوبت مانع از خشک شدن بدن دوزیستان می شود. با وجود علاقه زیاد دوزیستان به محیط های آبی، دوزیستان هیچ گاه آب نمی نوشند.

دوزیستان و رده بندی آن ها

دوزیستان رده ای از جانوران هستند، که از نظر رده بندی ما بین ماهی ها و خزندگان قرار دارند. این جانوران در آغاز از برکه ای به برکه دیگر می خزیدند و در نهایت جعمیت های زمینی را به وجود آوردند. دوزیستان معمولاً دارای اندام حرکتی زوج هستند، دارای پنج انگشت که باله ها و پرده های میانی آنها فاقد اشعه استخوانی است. دوزیستان امروزی در زیر رده لیس آمفی بیا (Lissamphibia)  قرار می گیرند.

رده بندی دوزیستان (با تکیه بر دوزیستان بی دم) به این ترتیب می باشد:

    Kingdom: Animalia

        Subkingdom: Eumetazoa (Metazoa)

           Grade: Bilateria

              Subgrade: Eucoelomata

                 Evolutionary line: Deuterostomia (deuterostomes)

                    Phylum: Chordata (chordates)

                      Group: Craniata (craniates)

                          Subphylum: Vertebrata

                          Superclass: Tetrapoda (tetrapoda)

                        Class: Amphibia (amphibian)

                      Subclass: Lissamphibia (amphibians)

                   Superorder: Salientia (frogs & toads)

               Order: Anura (frog & toads)

           Family: Ranidae

       Subfamily: Raninae

         Genus: Rana

           Species (In Iran)

                      R. camerani

                     R. ridibunda

                    R. macrocnemis pesudodalmatina

                        Family: Dicroglossidae

                             Subfamily: Dicroglossinae

                                 Genus: Euphylyctis

                                    Species (In Iran)

                                       E. cyanophlyctis

 بی دمان

در بین سه راسته از دوزیستان که امروزه در جهان وجود دارند، دوزیستان بی دم (قورباغه ها و       وزغ ها) معروف ترین و شاید شناخته شده ترین آنها هستند. قورباغه ها نه تنها از نظر تعداد گونه بیشترین تنوع را در بین دوزیستان در جهان دارا هستند، بلکه از نظر پراکنش جغرافیایی نیز نسبت به دم داران و دوزیستان بدون دست و پا، گسترده ترند ]شکل1، 2 و 3 [. آنها در همۀ زیستگاه ها از کنار دریا تا کوه های بلند و از جلگه ها تا بیابان های خشک پراکنده شده اند. این در حالی است که بیش از 80% از گونه های دوزیستان بی دم در جنگل های بارانی استوایی زیست می کنند.

 

شکل1-1، رنگ سبز بیانگر پراکنش دوزیستان بی دم در جهان

شکل2-1، رنگ سبز بیانگر پراکنش دوزیستان بدون دست و پا در جهان

شکل3-1، رنگ سبز بیانگر پراکنش دوزیستان دم دار در جهان

بی دمان اولین مهره دارانی بودند که قبل از پرندگان آواز خواندند. دوزیستان بی دم تفاوت های زیادی را نسبت به سمندر های آبی (Newt ) و سمندر ها (Salamander) به نمایش گذارده اند. از این میان می توان به، از بین رفتن دم، کسب سبک حرکتی جدید توسط آنها و آواز خواندن با صدای بلند اشاره کرد. لازم به ذکر است که، توانایی پرش و حرکت تیپیک بی دمان در بعضی از گونه ها مانند انواع وزغ ها کاهش یافته است. دم در بی دمان تنها در مرحلۀ لاروی مشاهده می شود و طی دگردیسی شروع به جذب شدن کرده و بالاخره در حالت بلوغ بطور کامل از بین می رود. مهره های دمی به اوروستیل        می­پیوندند.

قورباغه ها و وزغ ها از نظر آفرینش از سمندر ها و دوزیستان بدون دست و پا متفاوت اند. قورباغه­ها دارای یک مهرۀ گردنی، هفت مهرۀ پشتی و یک مهرۀ خاجی هستند. سبک آرایش مهره ای و کم شدن تعداد آنها موجب شده است که، بدن قورباغه ها و وزغ ها نیرومند تر و کوتاه تر از سایر دوزیستان شود. در مقایسه سمندر ها بیش از 100 و دوزیستان بدون دست و پا بالای 300 مهره دارند.

بیشتر گونه ها در دوزیستان بی دم از طریق لقاح خارجی تکثیر می یابند، و لقاح داخلی تنها در چند گونه و به دو شیوه دیده می شود، گونه Ascaphus truei به واسطۀ اندام جفت گیری خود اسپرم ها را منتقل می کند. در حالی که گونۀ Mertensophryne micranotis و بعضی از گونه های Nectophrynoides و Eleutherodactylus لقاح داخلی را از طریق قرار دادن کلواک خود بر روی هم انجام می دهند. گونه­های دوزیستان بی دم ممکن است در اندازه های بسیار مختلف دیده شوند. گونۀ Eleutherodactylus limbatus که در جزیرۀ کوبا زیست می کند، با تنها يك سانتیمتر طول، شاید کوچکترین بی دم دنیا باشد. و گونۀ Conrana goliath از خانوادۀ قورباغه های حقیقی که در      رودخانه های غرب آفریقا ساکن است، با وزن 3/3 کیلوگرم بزرگترین بی دم دنیا است

+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/02/14ساعت 9:58  توسط علیرضا پسرک لو  |